بسم الله الرحمن الرحیم
يا أَيهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ
اي مردم، ما شما را از يک مرد و زن آفریدیم و شما را تيرهها و قبيلهها قرار داديم تا يکديگر را بشناسيد، گراميترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست؛ خداوند دانا و آگاه است. سوره حجرات آیه 13
وَمِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآياتٍ لِلْعَالِمِينَ
و از آيات او آفرينش آسمانها و زمين، و تفاوت زبانها و رنگهاي شماست؛ در اين نشانههايي است براي عالمان.سوره روم آیه22
به زبان ساده:همانطوری که در زیست شناسی خوانده اید،بدن انسان وهر موجود زنده ای از واحد های کوچکی به نام سلول تشکیل شده که جنین انسان از تکثیر یک تخمک لقاح یافته از دوسلول جنسی نر و ماده بوجود می آید که در هسته آن دو کروموزوم تعیین کننده پسر یا دختر بودن نوزاد می باشد که نام این کروموزوم های جنسی Y وX می باشد و هر فردی که دارای کروموزوم Y که حامل ژن های پسر شدن می باشد پسر است وهر فردی که فاقد کروموزوم Y باشد دختر است. پس کروموزوم های جنسی پسر می شوند(X-Y) ودختر(X-X). یعنی Y فقط از پدر به پسر منتقل یا به ارث می رسد و دختر فاقد آن است. تغییر در ساختار کروموزوم و ژن ها را جهش می نامند که در طول زمان کروموزوم های Y و دی ان ای میتوکندریایی (که فقط از جانب مادر به ارث می رسد) دچار جهش می شوند که این جهش ها از والدین به فرزندان منتقل می شوند واین جهش ها در بین تمام مردم دنیا مختلف و متمایز هستند و مثلا اگر فردی با تبار روسی(حامل جهش R1a )به مغولستان مهاجرت کرده و صد ها سال فرزندان او بین مغولها(حاملین جهش (C مانده اند و حتی زبان و ظاهر خود را از دست داده اند اما کروموزوم Y آنها هنوز جهشی را که از پدرشان منتقل شده است را حفظ کرده و با بررسی آن می توان به تبار روسی آنها پی برد که دانشمندان این جهش های مختلف را در قالب هاپلوگروپ دسته بندی کرده اند و بعد از آزمایش و مطالعه افراد مختلف دریافتند که افراد معینی که خود را فلان قوم می نامند همه دارای هاپلوگروپ خاصی هستند یا یک هاپلوگروپ در بین آنان بیشتر است که با دیگر اقوام فرق دارد پس با بررسی هاپلوگروپ ها می توان زمان و مکان زندگی اجداد انسان ها وخویشاوندی آنها را حساب و مشخص کرد. برای مشخص کردن هاپلوگروپ های پدری(Y-DNA) یا مادری (mtDNA) می توان از تمام سلول های بدن انسان نمونه برداری کرد ولی معمولا از ناخن-مو-خون وسلول های داخل دهان استفاده می شود که مورد آخر بیشتر مورد توجه آزمایشگاه ها و شرکت های متخصص در این زمینه است. همچنین این اکتشاف و پیشرفت به جایی رسیده که به دانشمندان این امکان را داده که هاپلوگروپ های استخوان ها و اجساد چند هزار ساله را نیز بررسی کنند که کمی دشوار تر است.
توجه: روش تشخیص هویت که در پزشکی قانونی مورد استفاده قرار می گیرد با روش فوق فرق دارد.
بنابراین با بررسی جهش ها در کروموزوم ایگرگ می توان اجداد پدری را ردیابی کرده و با بررسی جهش های میتوکندری می توان مادران را تا حوا(ع) ردیابی کرد و با مقایسه تنوع ژنتیک در افراد و جمعیت های مختلف می توان نقشه مهاجرت انسان را از هزاران سال پیش تاکنون ترسیم نمود
هر مرد یک هاپلوگروپ از پدر و یکی از مادر خود به ارث می برد
و هر زن یک هاپلوگروپ از مادر خود به ارث می برد
دی ان ای از چهار نوع نوکلئوتید یا باز تشکیل شده که با ترتیبی مختص به خود کنار هم قرار میگیرند. این چهار نوکلئوتید که آدنین، سیتوزین، گوانین و تیمین نام دارند معمولاً به طور اختصاری و به ترتیب با حروف A، C، G و T نشان داده می شوند
برای تأیید انتساب یک مرد به هاپلوگروپی معین ،نشانگرهای اسنیپ SNP (چندریختی تک-نوکلئوتید)در کروموزوم Y مورد تحلیل وبررسی قرار می گیرد
تنوعها و تفاوتهایی که به واسطه ی اختلاف در یک جایگاه نوکلئوتیدی(به علت جایگزینی، حذف یا ازدیاد) اتفاق میافتند، با عنوان تفاوت تک نوکلئوتیدی نامیده میشوند
پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی (SNP) تغییر در یک نوکلئوتید منفرد در یک توالی DNA است. میزان جهش نسبی برای SNP بسیار پایین است. این باعث می شود که آنها برای علامت گذاری تاریخ درخت ژنتیکی انسان ایده آل شوند. SNP ها با کد نامه و شماره مشخص می شوند. این شناسه آزمایشگاه یا تیم تحقیقاتی است که SNP را کشف کرده است. این عدد نشانگر نظمی است که در آن کشف شده است. به عنوان مثال M173 صدوهفتاد و سومین SNP است که توسط آزمایشگاه ژنتیک جمعیت انسانی در دانشگاه استنفورد تهیه شده است و از حرف M استفاده می کند.حروف اول نام اسنیپ ها معرف کاشف آن است مثلا FT یعنی توسط شزکت FamilyTree و FGC توسط شرکتFull Genomesو Y توسط Yfull
این نشانگرهای موجود در قسمت غیر نوترکیب کروموزوم Y انسانی همچنان در بسیاری از زمینه ها کاربردهایی دارند
از جمله زیست شناسی تکاملی ، پزشکی قانونی ، ژنتیک پزشکی و بازسازی شجره نامه
برای مثال انتساب شخصی به هاپلوگروپ J2 با تست نشانگر یا مارکر M172 مشخص می شود یعنی در آزمایش نقطه معنی در کروموزوم Y ،اگر باز تیمین (T) به باز گوانین (G) مبدل شده بود نتیجه مثبت و فرد حامل جهش یا مارکر M172 ومتعلق به هاپلوگروپ J2 است.و فرزندان پسر چنین مردی مارکر M172 را از او به ارث می برند.
وراثت جهش های اسنیپ SNP از طریق کروموزوم Y که با علامت ستاره مشخص شده اند:
همچنین علاوه بر اسنیپ از توالیهای کوتاه تکراری (STR) در کروموزوم Y جهت بررسی تنوع وتمایز وقرابت بین مردان گروه های مختلف استفاده می شود
منظور از نشانگر یا مارکرهای STR میزان تکرار بازها است مثلا DYS19=14 یعنی کروموزوم این مرد شامل 14 تکرار در مارکر شماره DYS19 است
STR ها دارای سرعت جهش بیشتری هستند
جایگاه چند نشانگر یا مارکر در کروموزوم Y :
به مثال قبل برمی گردیم:
تخمین زده می شود جهش یا مارکر M172 كه از نشانگرهای هاپلوگروپ پدری J2 است در حدود 31600 سال پیش پدید آمده است و نوادگان مردی که این جهش در آن زمان در دی ان ای کروموزوم ایگرگ یا Y او پدید آمده است هم اکنون حامل M172 هستند اما در طول زمان از 31600 سال پیش تاکنون در نوادگان این فرد جهش های دیگری نیز حاصل شده است که آنها را با این که متعلق به یک هاپلوگروپ هستند از همدیگر متمایز می کند و باعث رسم شجره نامه ژنتیک می شود
به صورت کلی تمام مردان جهان حامل جهش های مربوط به هاپلوگروپ A0-T هستند که در حدود صدها هزار سال پیش (تقریبا 235900)در دی ان ای مردی پدید آمده است. وتمامی مردان جهان از نسل مردی هستند که حامل این هاپلوگروپ بوده و در حدود 161300 سال پیش می زیسته است:
https://www.yfull.com/tree/A0-T
تمامی مردان جهان در حال حاضر به هاپلوگروپ های اصلی تعلق دارند که با حروف الفبای لاتین نام گذاری شده اند از A تا T كه هر هرکدام نیز به هاپلوگروپ های و زیر شاخه های فرعی تقسیم ومنشعب می شوند: شجره یا درخت هاپلوگروپ های اصلی کروموزوم Y:بر روی تصویر کلیک یا لمس کنید:
نقشه زیر بر اساس بیشترین میزان انتشار هاپلوگروهای پدری در جهان رسم شده است:
